wap.ziyaret.im :: İslamdan önceki dövr
İslamdan önceki dövr
İran erazisinin meskunlaşması Alt paleolit dövrüne aid edilir. E.e. III minilliyin evvellerinde İranın cenubi-qerbinde ilk sinifli cemiyyetler meydana gelmiş, evelce ayr-ayrı şeher-dövletleri yaranmış, sonralar Elat ve e.e. III minilliyin II yarısında Lullubilerin erken quldarlıq dövletleri mövcud olmuşdur. E.e. teqriben 2200ilde Kutiler Sumer ve Akkadı müveqqeti zebt etmiş Kassiler ise XVIII-XVI esrlerde Babilistanı ele keçirerek e.e. XIII esrin sonuna kimi burada hökmranlıq etmişler. E.e. II minilliyin sonudan İran erazisine hind-iran dillerinde danışan Hind-Avropa tayfalarının İran qrupundan olan ari (müasir İranın adı buradandır; qedim İran dilinde aquapat-“ariler ölkesi” ve ya padşahlığı demekdir) tayfaları gelerek qerbi ve merkezi rayonlarda meskunlaşdılar. İndiki İranın Xuzistan ve Luristan erazisini ehate eden vilayetlerle yanaşı e.e. VII esre qeder İranın esas ekinçilik rayonlarında sinifli cemiyyetler meydana gelmişdir.

E.e teqriben 673-672–ci illde Assuriya (Aşşur) eleyhine bağlanmış üsyan neticesinde İran yaylasının şimal qerbinde Midiya dövleti yarandı. E.e 616-605-ci illerde Midiya Babilistanla ittifaqda Assuriya, Manna, Urartunu ve İran yaylasının çox hissesini işğal etmişdir.

Midiyanın tabeliyinde olan pars (parsa, pars, müasir fars sözü buradandır) padşahlığı ile müharibe (e.e 553-550) neticesinde hakimiyyet Ehemeniler (Haxamanişler) sülalesinin eline keçdi. VI esrin sonunda II Kir (Kuş) ve onun varislerinin işğalları neticesinde Ehemeniler dövletinin serhedi Hind çayından Egey denizine ve Kiçik Qafqaz dağlarından Nil çayına qeder genişlendi. Ehemeniler dövleti I Daranın hakimiyyeti dövründe (e.e 521-485) daha da qüvvetlendi. Ticaret yolları üzerinde hökmranlıq qerb ile şerq arasında geden mübarize Ehmeniler dövletini Yunanıstanla uzun süren müharibelere sövq etmişdir. E.e 330-cu ilde Makedoniyalı İsgender İranı işğal etdi.

E.e 312-ci ilde İran Selevkiler dövletinin terkibine qatıldı (İsgenderin ölümünden sonra müsteqillik qazanan Atropatena dövleti yalnız e.e III 20-ci illerinin sonlarında Selevki hökmdarı III Antioxun hakimiyyetini tanımışdır) E.e III esrin ortalarında indiki İran ve Türkmenistan serheddinde yaranmış Eşkaniler padşahlığı e.e.II esrin ortalarında bütün İranı hakimiyyet altına almışdır. Eşkanilerden asılı olan fars hökmdarı I Erdeşir 224-cü ilde Parfiyanın axırıncı padşahı II Artabanı meğlub ederek Sasaniler dövletinin esasını qoymuşdur. Sasaniler dövründe (III-VII esrler) İranda feodal münasibetler yaranmağa başladı. Sasaniler İranda möhkemlendikden sonra Cenubi Erebistan, Suriya, Felestin, Misir, Atropatena, Albaniya (Qafqaz), Ermenistan ve İberiyanı ele keçirdi. Sasani hökmdarları hele Ehemeniler dövründe yeridilen xetti- dövlet aparatında ve orduda farslara üstünlük verilmesi, onların vergilerden azad edilmesi siyasetini daha da güclendirmiş, Zerdüştlüyü dövlet

1 2 3

Iran elləri
wap.ziyaret.im