wap.ziyaret.im :: İslamdan sonrakı dövr
İslamdan sonrakı dövr
İranda ereb hökmranlığı VII esrin 80-ci illerine kendli üsyanlarına sebeb oldu. 747 Mervde ebu-Müslimin başçılığı ile Emeviler Xilafetine qarşı xalq herekatı bütün İranı bürüdü. Abbasiler hökmranlığı dövründe Mak Sumbatın (755), Ustad Sisin (767) ve Azerbaycanda Babekin başçılığı ile xalq üsyanları baş verdi. Şüubiyye herekatı geniş vüset alırdı. Bütün bunlar xilafetin süqutunu süretlendirirdi. IX-X esrlerde İranda yalnız formal süretde xilafetden asılı olan emirlikler var idi. 900-cü ilde Xorasan ve İranın şerq hissesi Semaniler dövletini terkibine daxil oldu (999-a qeder). İranın qerbinde ve İraqda Büveyhiler dövleti (935-1055), Azerbaycan erazisinde ise IX esrin sonu – XI esrde Saciler, Selariler, Revvadiler, Şeddadiler ve Şirvanşahlar dövletleri yarandı. [3]

X esrde şeherlerin ve tranzit ticaretinin inkişafı Ereb hökmranlığına son qoyulması XI esrde İranda iqtisadi ve menevi yükselişe şerait yaratdı. Samaniler dövletinin süqutundan sonra İranın şerqi- Orta Asiyanın bir hissesi ve indiki Efqanıstan erazisi Qezneviler dövletinin terkibine daxil oldu. 1040-cı ilde selcuq (oğuz) türkleri İranı ve onunla hemserhed ölkeleri işğal ederek Selcuqiler dövletinin yaratdılar. XII esrin evvellerinde Selcuqiler dövleti ayr-ayrı sultanlıqlara parçalandı; Sultanlıqlar içerisinde Atabeylerin hakimiyyeti yarandı.

Merkezi el-Emud qalası olan İsmaililer dövleti (1090-1256) habele Eldegezler dövleti (1136-1225) İranın xeyli hissesini ele keçirmişdir. 1220-56-cı illerde İranı Monqollar işğal etdi. XIII esrin ortaları XIV esrlerde İran Elxaniler dövletinin terkibine daxil idi, Qazan xanın (1295-1304) keçirdiyi islahatlar İranın iqtisadi inkişafına şerait yaratdı. Elxaniler dövletinin süqutundan sonra İran erazisi Celairiler, Müzefferiler (XIV esrin 40-50-ci illerinde) ve s. feodal dövletlerinin terkibinı daxil oldu. Feodal zülmü ve monqol hökmranlığı Xorasanda Serbedarlar üsyanına (XIV esrin 30-80-cı illerinde) Mazandaran ve Gilanda seyidler herekatına (1350) sebeb olmuşdur.

1380-1393-cü illerde Teymur İranı işğal etdi. Onun ölümünden sonra İran Teymuriler ve Qaraqoyunlu dövleti arasında bölüşdürüldü. 1468-ci ilde (Muş döyüşü) Qaraqoyunlu dövletini Ağqoyunlu evez etdi. Qızılbaşlara arxalanan İsmayıl Sefevi xalq kütlelerinin ümumi narazılığından ve daxili çekişmelerinden istifade ederek Azerbaycanda hakimiyyetini möhkemlendirdi ve Ağqoyunlu dövletine son qoyuldu. 1501-de o Tebrize daxil olaraq özünü Şah I İsmayıl elan etdi. 1502-de ise şieliyi dövlet dini elan etdi. 1510-a qeder İran sefevilerin hakimiyyetine keçdi. 1514-cü ilde Sefeviler İraq, Kürdüstan ve Cenubi Qafqaz uğrunda Osmanlı İmperiyası ile uzun süren müharibeler aparmışlar. XVI esrin axırlaırna qeder Sefeviler dövleti xarakter etibarile Azerbaycan dövleti idi. Lakin sonralar tedricen dövletin idaresinde

1 2 3 4 5 6 7 8

Iran elləri
wap.ziyaret.im